ГлавнаяИнтервью М.Къурбанов: «Мектеб – ихь аьгъюваларин, хъуркьуваларин бина ккиву йишв ву»

М.Къурбанов: «Мектеб – ихь аьгъюваларин, хъуркьуваларин бина ккиву йишв ву»

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (1 Голос)

1 2

2018-пи йис тарихдиз гъябгъюра, ЦIийи 2019-пи йис улубкьура. Му натижйир йивру, чухсагъулар кIуру, ЦIийи йисаз планар тяйин апIру, улихь метлебар дивру вахт ву.

Магьа гьаму йигъари учура «Табасарандин нурар» газатдин редакцияйиз ихь ватанагьли, РД-йин Халкьдин Собраниейин депутат Мягьямед Къурбановдиз теклиф гъапIунча ва ду- гъахъди 2018-пи йисандин натижйирикан сюгьбат гъубхунча. 

– Мягьямед Сиражудинович, йис аьхирихъна дуфна. РД-йин Халкьдин Собраниейин депутат вуди халкь бадали уву гъизигу зегьметнаъ фицдар хъуркьувалар гъадагъуз гъабхьнуш, фицдар метлебар кIулиз адагъуз гъабхьундарш, ктибтуб ккун апIурача.

– Гьаму гъябгъюрайи йисан парламентдин узу лихурайи комитетди, 20-тIан артухъ къанундин проектар гьязур дапIну, Халкьдин Собраниейиз адагъну. Декабрин 11-пи йигъан парламентдиъ образованиейин цирклиан месэлйирихъ хъпехъувалар гъахьнийи. Душваъ РД-йин образованиейин ва илимдин министр Уммупазиль Уьмаровайи республикайиъ образование фу гьялнаъ аш, гележегдиз фицдар месэл-йир дивраш, доклад гъурхнийи. Ухьуз мялум вуйиганси, Дагъустандиъ 1460 мектеб а, думу кьадарнакан 1260 гъулариъ айидар, 200-тIан артухъ бицIи комплектдин мектебар ву. Гъийин йигъаз республикайиъ 149 мектеб лап даргъру гьялнаъ а, 115-сана аьжуз гьялназ дуфна.

2016-пи йисан узу депутатди ктагъиган, вари мялимари узкан ккун апIурайиб – гъулаъ яшамиш шулайи мялимариз гьар вазлиъ туврайи 1050 манат сад йис арайиан адапIну туврайивалин месэла гьял апIувал вуйи. Узу улихьди, ич комитетди му месэла чан гюзчиваликкна гъадабгъну. Месэла гьял апIуз гъабхьну. Му хъуркьувалси гьисаб апIураза. Мялимарин маважибарра цIибди ву. Республикайиан тувру улупбариинди, маважибдин кьялан кьадар 20102 манат ву, хъа мялимарихъди гафар апIруган, думу улупуб 5-7 агъзур манатдиинди цIибди вуйивал рябкъюрахьуз. Парламентди правительствойин улихь гъюру йисан мялимарин маважиб за апIбан месэла дивна.

Мектебариъ мялимар гьуркIри адрувалира ухьу сикинсуз апIура. Гьамусяаьт мектебариъ лихурайи мялимар аьхю яшнандар ву, 5-10 йислан ихь мектебариъ мялимарин кьитвал хъана артухъ хьибди. БицIидари ЕГЭ тувра. Ихь гъулариъ айидарихьнара, Москвайиъ мектебариъ урхур айидарихьнара сабсдар тIалабар дивра. Гьаддиз ухьуз вари предметариан дарсар кивру ужудар мялимар, барабар шартIар лазим ву. Хъа бязи мектебариъ китабаркьан гьуркIну адар, цIийи техникайикан гьеле улхурадархьа. РД-йин Глава В.Васильевдин кюмекниинди китабарин месэлара гьял апIувал улихьна дубшна. Гизаф китабар республикайин мектебариз духна, хъана хурира а. Сентябриъ гьисабар гъапIиган, китабарихъди тяминвал 58%-тIан дайи. Гьадму месэла Главайихьна рубкьувал – депутатарин хъуркьувал ву.

РФ-дин бюджетдиан милли чIалариан китабар чап апIуз 20 миллион манат пул жара дапIна, аьлава вуди 50 миллиондинсана Краснодар крайиъ айи Ризван Исаевди (дилаварчи) кюмек гъапIну. Гъюру йисан урхбан йис ккебгъайиз вари китабар гьуркIну ади ккунду.

«100 мектеб» проектдиканра пуз ккундузуз. Гьадму проектдин конкурсдин комиссияйин член узура вуйза. Гъи проектдик 100-дин ерина 117 мектеб кахьна. Бюджетдиан проектдиз 200 миллион манат (гьар мектебдиз 2 миллион) деебтнайи. Рас апIурайи мектебарин кьадар спонсорарин кюмекниинди за гъабхьну. Ихь Табасаран райондиан проектдик саб мектебтIан (ТинитI) кабхъундар. Думу гъулан мектебдин мялимарин коллективдиз, жямяаьтдиз чухсагъул мялум апIуз ккундузуз. Гьарури чахьан удукьру пай кивну. Гьяйифки, Хив райондиан проектдик мектеб кабхъундар, Огни шагьриан 2 мектеб, Мягьячгъалайин 40-кьан мектебар кахьна. Шагьрариъ спонсорвалин кюмек туврудар артухъ дихъуру. Хъа гъюру йисан шагьрарин мектебарин кьадар цIиб апIуз йикьрар дапIнача.

Гъюру йисан 200 миллион ваъ, проектдиз 300 миллион манат жара апIиди ва 150 мектеб гъядягъиди. Спонсорвалин 15 процент кивуз шлу мектебар проект-дик кахьру. Гьаддиз ихь ватанагьлийирихьна илтIикIуз ккундузуз: гъулхьан ярхлаъ яшамиш шули ашра, эгер учвуз мумкинвал аш, багъри мектебдиз кюмек апIинай. Мектеб ихь гьарсарин аьгъюваларин бина ккиву йишв ву. Гьюкуматдин ва хусуси касарин уртагъ'вал адарди, мектебар, бицIидарин багъар тялукь дережайиз адагъуз читинди алабхъуру. Ихь республикайиъ гизаф йисари тикмиш апIури, амма ккудукIну адру тикилишар – ургуб мектеб ва саб спортзал айи. Гьадму сиягьнак ЦIурутIил мектебра кипбан бадали, райондин главайира, улихьна министрарди гъилиху ихь ватанагьлийирира, депутатарира, думу мектеб ккудубкIбан бадали, чпихьан шлу кюмек гъапIнийи. ЦIийикIултIан тендер мялум дапIну, сентябрин 1-пи йигъаз мектебдиз бицIидар гъягъруси, 27-пи июлиъ ляхин гъабхуз ккебгънийча. Думу месэла РД-йин Главайин ва Правительствойин администрацияйин кIулиъ айи Ивановди дивуб вуйи. Табасаран райондин глава А.Мирзабалаевди йишв-йигъ дарпиди мектеб ккудубкIбан ляхин текшил гъапIнийи. Дугъаз аьхю чухсагъул. ВаритIан кьанди хъюгънушра, ляхин сабпидадири тамам гъапIнийхьа. Гьаму вари ляхнар вахтниинди тешкил ва тамам апIбаз лигну, узузра Гьюрматнан грамота тувнийи. Думу грамотайик ихь жямяаьтлугъдинра аьхю пай ка.

– Табасаран райондиъ варитIан учIру месэлйирикан вуди рякъярин месэла гьисаб апIури шулу. Гьадму месэла гьял апIуз учву фициб ляхин гъабхурачва?

– Рякъярин гьякьнаан узузра гизаф агьалйири бикIури шулу. Гьаму узу хьади дуфнайи ацIу папка вари депутатвалин запросари абцIна. Мушваъ рякъярин, штун, электричествойин, газдин гьякьнаан агьалйирин тIалабар а. 2016-пи йисхъан мина Дербент-Хючна-Хив рякъюн гьякьнаан 10 ражаритIан артухъ аьрз-йир республикайин кIулиъ айирихьна дидикIнача. Дагъавтодорин улихьна вуйи гъуллугъчйир ихь терефназди лигрудар дайи. Гьамус цIийиди дерккнайи гъуллугъчйири разивал тувна. Рякъярин месэла, ихь вари депутатарра, главйирра хъю-гъну, гьял апIурача. Фицики, райондиз гъафи хялари, туристари ихь рякъяриз аьйиб апIура. Хъана туристар жалб апIбан бадалира рякъяр лазим ву.

Саб ваз улихьна Дагъавтодорин кIулиъ айирин заместитель Ханмягьямад Рягьимовра хъади Табасаран райондиз гъушнийча. Кагъзарик улупувална жвуван улариинди рябкъювал саб дар. Думу ихь райондин рякъярин гъагъи аьгьвалатнан учв шагьид гъахьнийи, кюмек апIуз гаф тувнийи. Ихь жямяаьт гъавриъ ади ккунду, республикайин мяна айи рякъяр райондин бюжетдиан рас апIуз ихтияр адар.

Гьамусяат Хили-Пенжик гъул’ан Хючна гъулаз вуйи рякъюн 12 километр рас апIура, 2019-пи йисан думу ляхнар давам апIиди. 2019-пи йисаз пландик Жалгъандиан илтIикIу йишвхъан рякъ кипна. Проект адар, рякъ лап барбатIди ву. Проект гьязур гъабхьибси, рякъ апIуз хъюгъди. Гъюру йисаз вуйи пландик Хив райондиан Табасаран райондиз вуйи рякъюн 4 километр рякъра ка. Мамедгъала-Хючна рякъюн 0-13 километртIан дапIнадар. Гъюру йисаз гьадму рякъюнра 3 километр пландик кипна. Гизафдари, райондин кIулиъ айидари рякъяриз деетнайи пул «ипIура» кIури, фикир апIуру. Тендерар гъахрудар, пул харж апIрудар, рякъяр апIрудар Дагъавтодорин гъуллугъчйир ву.

Узу депутатди амиди йиз улихь, Мамедгъалайиан Хючназ, Дербентдиан Хючназ, СиртIчан мина Хючназ рякъяр дапIну ккудукIувалин месэла дивназа. Узу депутатди ктагъруган, йиз кIул’ина гъадагъу вари месэлйир тамам дархьиш, гьаму рякъяркьана апIувал йиз метлеб вуйиз. СиртIчан Хючназ гъюру рякъюъра гъулан мяишатдин аьхю мяна а. Дербент шагьриз Сулейман Керимовдин налогарин кюмек гъювалиинди туризмдин артмиш’вализ артухъ фикир тувди. Гьаддихъди сабси, Табасаран район туристарин маршрутарик кабхъра. Гъюру йисан Хючна-Хьарагъ рякъра апIувал планарик ка.

Табасаран районди 2019-пи йисан чан юбилей къайд апIуру. Дидихъди аьлакьалу серенжемар спортдин дараматариъ, ургур чвуччвун гъалайиъ хьиди. Дина вуйи рякъярра, асфальт улубзну, къайдайиз хувал лазим ву. Цалак, Акъа гъулан агьал-йирра рякъярин гьякьнаан гизаф илтIикIуру. Думу рякъюз Хючна-Халагъ ччвур тувна. Гьадму рякъюн шубуб километрра пландик кипна, пулин кюмек гъабхьиш, 1,5-сана километр рякъ апIиди. Рякъ ужуб гъалинвал айи асфальт улубзнайиб хьибди. Думу терефназди рякъяр дарапIди гизаф йисар ву. 2020-пи йисан гьадму рякъюн кьюбсана километр рас апIиди. Мамедгъала-Хючна рякъюъди гъягъруган, ТIивак гъулазди терефнан рякъра апIбанди ву. Му рякъюз пул гъулан аьтрафар артмиш апIбан Федералин программайин дахилнаъди деебтна. Гьадму программайиинди ХустIилнара, Пилигънара, СикIазра вуйи рякъяр рас дапIну ккунду. Гъюру йисаз Кюрягъ гъулазди гъягъру йишвахь илтIикIбан Ккувлигъ гъулазди вуйи 4,5 километр рякъ апIувалра пландик кипна. Гьелбетда, ухьуз вари рякъяр сабишв’инди асфальт улубзну ккудукIуз ккундухьуз, хъа дици удукьудар. Аьхиримжи 10 йисан гъапIу рякъяр ва гьаму гъюру йисаз пландик кайи рякъяр терезариин дивиш, гъагъиди гьаму планар хьиди.

– Мягьямед Сиражудинович, рякъяр, кьатIар апIури, пландик гьаз кирч-рачва, сад йисан саб рякъ ккебгъну ккудукIбайиз дапIну, тмуну йисан жара рякъ ккудубкIуз шулдарин?

– Йиз фикриинди, 12 километр рякъ рас апIувал – му кьатI дар.
Мидланра савайи, бязи вахтари рякъ апIбан проект адрувализ лигну, рякъ апIуз даршули гъубзру. 2018-пи йисан рякъяриз вуйи 2 миллиардна гьацI пул кьяняаьт дубхьнайи, ва тялукь проект айиш, Табасаран райондиъ хъана рякъяр ляхник кирчуз шуйи. Мисалназ, Мамедгъалайиан ТIаттилнакьан рякъ апIбан бадали, проект адар: 0-16 километр а, хъана шубуб километр апIузра проект а. Дилин тина адар. Рякъ апIбан бадали, проект лазим ву. Гизафдарин фикриинди, райондиз рякъяр адрувал администрацияйин тахсир ву. Хъа думу дюз фикир дар. Республикайин мяна айи рякъяр райондин администрацияйикан асиллу дар, дурар Дагъавтодорин дахилнаъ а.

– Райондиъ жигьиларин политика фици гъабхурачва, спортдиин машгъул хьувалин аьгьвалат фициб ву?

– Узу ДГУ-йин аьхиримжи курсариъ урхурайи йисари ччвурнахъ вуйи стипендия гъадабгъури гъахьунза. Гьарсар жигьилиз му кIваз хуш шлу ляхин ву. Гьаддиз узу РД-йин Жямяаьтлугъ палатайиъ 1-пи ва 2-пи йисари лихурайи вахтна узу ужудар аьгъювалар ади урхурайи баяр-шубариз Хючнаарин 2-пи нумрайин узу ккудубкIу мектебдиъ йиз ччвурнахъан вуйи стипендия тяйин гъапIунза. Хъа шубуб стипендия райондин жара мектебариъ тувбанди гъахьнийча.

Мектебдиъ ужуди гъурху баяр-шубари вузариъра лап ужудар хъуркьувалар улупуру. Хъади-хъади шубуд йисан Табасаран, Хив районариан, Дагъ.Огни шагьриан вузариъ «отличнойиз» урхурайи студентарин форум гъабхури, пешкешар туври гъахьунча. Гьар йисан ихь вари депутатар, дилаварчйир бажаранлу студентариз кюмек тувбаъ иштирак шули гъахьну. ЦIиб читинваларра айивализ лигну, гьаму йисан форум гъубхундарча, хъа гележегдиъ думу давам апIбанди вуча.

Гьар йисан Табасаран райондиъ Марат Рягьметовдин ччвурнахъ 4-5 агъзур касди иштирак’вал апIурайи спортдин серенжемар гъахурача. Ухьу ихь ватанагьлийин ад за дарапIиш, жарадари думу за апIидар. Гъюру йисан гьадму серенжем Минспортдин рес-публикайин спортдин талитар гъахбан пландикра ка. Райондиъ спортдин ужудар хъуркьуваларра а, иллагьки волейболиан.

Мягьямед Сиражудиновичди райондиъ айи учIру месэлйирикан, халкь бадали депутатари, райондин администрацияйи гъабхурайи ляхникан хъайи-хъайиганси ктибтнийи. Гьяйифки, дугъан вари сюгьбат газатдин машнаъ убшрадар.

Сюгьбатнан аьхириъ Мягьямед Къурбановди ихь ватанагьлийир гъюрайи ЦIийи йисахъди тебрик ва ЦIийи йисан кIваъ айи ужудар метлебар кIулиз удучIвувал ккун гъапIнийи.

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top