ГлавнаяИнтервьюХьуб хядран шагьур

Хьуб хядран шагьур

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Рейтинг 5.00 (1 Голос)

2626

Улихьна йигъари «Табасарандин нурар» газатдин журналистар Дагъустандин Огни шагьрин глава Зейдуллагь Гьяшимовдихъди гюрюшмиш гъахьну. Шагьрин главайи чпи гъапIу ляхнин натижйирикан, цIийи йисаз диврайи планарикан, улихь дийигънайи учIру месэлйирикан ктибтнийи.

– Зейдуллагь Хизриевич, переписдин улупбариинди Дагъустандин Огни шагьриъ фукьан инсанар яшамиш шула?

– 2010-пи йисан кIули гъубху вари Урусатдин переписдиз асас вуди, Дагъустандин Огни шагьриъ 28 агъзурна 900 кас яшамиш шула. Амма переписдин улупбар гьякьлудар дар. Саб гъапиб, шагьриъ сечкйирин вахтна сесер туврайи 22725 кас, мидлана гъайри, 5320 кас – ученикар, 1340 – багъариз гъягъюрайи бицIидар ва 1370 – багъариз гъягъюз нубатназ ккилигурайи бицIидар а. Паспортдинна визовый гъуллугънан мялуматариинди мушваъ 34632 кас яшамиш шула. Гьадму перепись гъабхурайи вахтна гьякьлу мялуматар тувундар. Му месэлайин гьякьнаан узу РД-йин Правительствойизра, РД-йин Статистикайин гъуллугъназра илтIикIунза. Амма душвариъ, 2020-пи йисан цIийикIултIан перепись дурубхди, му месэла гьял апIуз даршлуваликан гъапнийи. Гьаму месэла себеб вуди, гъи Дагъустандин Огни шагьрин бюджетдиз 6-7 агъзур касдиз вуйи финансар гъюрадар. Думу ктарди, шагьрин тазади арайиз дуфнайи Нахалкент кIуру йишваъ ва «Европа» ччвур али шадвалин серенжемар гъахру залихьан исизди вуйи терефнаъ гъанавдихъди 6 агъзуртIан артухъ хулар дивру йишвар масу тувна. Думу жилариин хулар дивуз хъюгъна. Хъа думу жилар Дербент райондин дахилнаъ а. Дурар Дагъустандин Огни шагьрин администрацияйин гьисабназ гъадагъуз шуладар.

– УчIру месэлйир арайиз гъафиган, думу йишвариъ яшамиш шулайи агьалйир наанди илтIикIура?

– ИкибаштIан, учухьинди, дурарин бицIидар Дагъустандин Огни шагьрин мектебариз, бицIидарин багъариз гъягъюра, дурариз медицинайин кюмек шагьрин больницайи апIура. Агьалйири электроэнергия, газ ишлетмиш апIура. Амма, думу жилар Дагъустандин Огнийин гьисабнаъ адрувализ дилигну, дурарихьан налогар уч апIуз шуладарчухьан.

– Дагъустандин Огни шагьур «Моношагьур» программайик кипуз фици удукьну?

– Учу гьаму программайиз кьабул апIбан бадали, саки сад йисанна гьацIан вахтна, гьар вазли саб гьяфтайиз дестейиинди Москва шагьриз гъягъюри, ич мумкинвалар улупури гъахьунча. Душваъ лап ижми конкурс гъябгъюрайи. Учу фу ляхин гъабхуруш, учуз фицдар программйир, артмиш’валин проектар аш, презентацйириинди улупну ккундийи. Учу магьа гъи сертификат гъадабгъунча. Дидик Дагъустандин Огни шагьрин команда «Хьуб хядран шагьур» номинацияйиъ гъалиб гъахьиваликан кIура. Му номинация гележегдин шагьур улупурайи номинация ву. Думу программа-йиинди Урусатдиъ 319 моно шагьур а. Учуз дидин кюмекниинди, аьлава вуди 150 гектар жил жара гъапIну. Кафари Кавказдиан думу программайик шубуб шагьур кахьна: Каспийск, Дагъустандин Огни ва Невинномысск. Гьамусяаьт му программайиинди шагьриъ аьхю дестейи ляхин апIура. Мушваъ швнуб-саб инвестицйирин программйир гьяракатнаъ ирчди. Гъи шагьрин артмиш’валик пай кивуз ккунди, 10-15 чIатху инвесторари заявкйир тувна.

– Асас вуди фицдар дигиш’валариз ккилигурачва?

– Саб гъапиб, лихру йи- швар хьиди. Учуз улупнайи заявкайиинди 2020-пи йисаз 920 касдиз лихру йишвар яратмиш дапIну ккунду. Гьадму жара гъапIу 150 гектар жилиин индустрияйин парк тешкил гъапIунча. Гьадушваъ жюрбежюр цехар, промышленностдин карханйир арццди. Гъи Дагъустандин Огни шагьриъ 8 агъзур лихру касариз йишвар гьуркIрадар. Аьхиримжи кьюд йисан бицIи дилаварчивалин цирклин кюмекниинди 700 кас лихру йишварихъди тямин апIуз гъабхьну. Мидланра гъайри, «Моногород» программайиинди шагьрин Полевая кючейин асфальт улубзну, шагьрин поликлиникайиъ расвалин ляхнар кIули гъухну, медицинайин тяди кюмек тувру гъурулушдиз деврин ужуб машин жара гъапIну, шагьрин гизаф мертебйирин хуларин 9 гьяят къайдайиз гъахну. Яна му программайи ич улихь кьатI’и месэлйир дивра: промышленность, туриствалин комплекс, шагьрин къайда ва федералин рякъюн гъирагъдиъ коммерцияйин циркил артмиш апIувал.

– Огни шагьриз туристар фици жалб апIуз ккундучвуз?

– Улихьнаси учухьна Австрия гьюкуматдин тикилишчивалин лап чIатху STRABAG компанияйин вакилар гъафну. Дурариз шагьрин гьюлин гъирагъ улупунча. Гьадушв’ин дурари туриствалин комплекс дивуз йикьрар йитIура. Дагъустандин Огни шагьрин аьтрафар, гьюлин гъирагъ ужудар шартIар айи, рягьятвал гъадабгъуз мублагъ йишвариз илтIикIиди.

– Дагъустандин Огни шагьрин шюшдин завод улихьган шагьрин дамагъси гьисаб апIури гъахьнийи. Думу цIийи программайик кабхънийин?

– Ваъ, думу кабхъундар. Программайиъ цIийиди тикмиш апIру карханйир улупура. Мидланра гъайри, думу завод коммерческий ву. Гъи душваъ 632 кас лихура. Думу гьаммишан шагьрин дамагъси гъубзди.

– Зейдуллагь Хизриевич, налогар уч апIбан месэлайиканра улхухьа?

– Узу 2015-пи йисан 5-пи ноябриъ гьаму гъуллугъниина тяйин гъапIнийи. Гьадмуганаз шагьриъ 80-85% налогар уч апIури гъахьну. 2016-пи йисан 102%, 2017-пи йисан – 103%, 2018-пи йисан гъийин йигъаз – 106% налогар уч гъапIунча. Гьелелиг му улупбарин натижа дивнадар. Яна, учвуз рябкъюрайиганси, налогар уч апIбан месэла гьял гъабхьну.

– Зейдуллагь Хизриевич, гъи Дагъустандин Огни шагьрин агьалйирин улихь фицдар учIру месэлйир ди- йигъна? Ва дурар гьял апIбан рякъяр фицдар ву?

– Сабпи месэла акваринуб ву. Узу гъюруган мушваъ акварин кьувват 90-120-130 киловаттIан дайи. Аквар кми-кмиди кутIуршвувалихъди аьлакьалуди, халкьдин аьрзйир гизаф айи. Бюджетдиъ пул адаршра, учу сад йисандин арайиъ 4200 метр таза электролиния гъизигунча, аьлава вуди 5-6 трансформатор дивунча. Акварин месэлайиан шагьур кьюб йишваз пай дапIна. Дурар акционерарин хилиз тувна. Саб «Дагэнержи», тмунуб «Дербентдин райондин электросеть» компанйир ву. Дербентдин электросеть компанияйихъди сацIиб аьгьвалат гъагъиб ву. Хъа месэла багарихьди гьял хьибди.

Кьюбпи учIру месэла саб йишвлан тмуну йишв’ина кючюрмиш шулайидарихъди аьлакьалу ву. Яна, ерси хулариан цIийи хулариз адаъну ккуни 33 хизан – хьуд йисандин арайиъ саб жюрейинра кюмек адарди гъузнайи. Гьадму хизанар ктарди, 11 хизандизсан цIийи хулар тувунча.

Канализацияйин месэлара гъагъидарикан саб ву. 2016-пи йисан му месэла РД-йин ЖКХ-йинна тикилишчивалин Министерствойихъди гьял апIбан гьякьнаан кагъзар гьязур дапIнача. Шагьриъ чиркин шид марцц апIру дараматарра лап гъагъи гьялнаъ а. Му месэла гьял апIуз улупнайи 495 миллиондикан 129 миллион манат жара гъапIну. Думу ляхнар давам апIуз пул адарди, гьамусяаьт дурар дирчна. Чиркин шид марцц дарапIрайивалиан шагьриз гюзчивал гъабхру жюрбежюр органарихьан журумар гъюра.

Шагьриъ 164 кюче а. Дурарикан анжагъ 22 кючетIан къайдайиъ адар. Рякъярин месэлара учIрударикан саб вуди гьисаб апIуз шулу. Гьаму месэлйириин лихураза. Шагьрин агьалйирихъди гюрюшар гъахураза, дурарин месэлйир гьял апIураза. Гъубшу йис’ан ццийиз шагьрин гизаф мертебйирин хулар айи 7 гьяят, шагьрин парк, бицIидариз аьлава майднар, шагьрин кIулин майдан, культурайин дарамат къайдайиз гъахунча. Мидланра гъайри, «100 мектеб» программайик шагьрин кьюб мектеб кахьну. Шагьрин мектебариъ 3783 ученикдиз йишв а, хъа мектебариз гъягъюрайидарин кьадар 5320 кас ву. Гьацира шагьур артмиш апIбан цирклиан швнуб-саб проект гьязур дапIнача. Дурар вари гьяракатнаъ ирчди, гьадму гьисабнаан мектебариъ ва бицIидарин багъариъ аьлава йишвар яратмиш апIру программйирра.

– Зейдулла Хизриевич, улубкьурайи ЦIийи йисахъди тебрик апIури, табасаран халкьдиз, Дагъустандин Огни шагьрин агьалйириз фу пуз ккундийвуз?

– ЦIийи йис улубкьруган, бязидар рази шулу, хъа саспи касар пашман. Разивалин гъавриъ ахьа, хъа пашман гьаз шулу гъапиш, йисар гъягъюрайган. Гъи халкьдин улихь гьял апIуз даршули дийигънайи учIру месэлйир гизаф хьа. Узухьна, кюмек ккун апIури, гизаф агьалйир илтIикIуру. Узу варидарин гъавриъ аза. Узу ва йиз команда гьарсар касдихъ хъпехъуз, шлубкьан дурарин месэла гьял апIуз чалишмиш хьидича. Шагьрин вари агьайлириз ва кIулди ихь табасаран халкьдиз ЦIийи йис мубарак апIураза. Варидариз сагъ’вал туври, хал-хизандиъ уж’вал, берекет, ихь уьлкейиъ ислягьвал, халкьдин сабвал ибшри.

– Зейдуллагь Хизриевич, явра улубкьурайи ЦIийи йис тебрик апIурача. Гъит, яв баркаллу зегьметназ кьимат тувру, яв гъавриъ шлу инсанар артухъ ишри. Уву яв улихь дивнайи планар ЦIийи йисан тамам духьну, Дагъустандин Огни шагьур мублагъди артмиш шулайи шагьриз илтIибкIрувалик миж кивуз ккундучуз.

Комментарии:

f1 in1 ok1 t1 v1 y1

Top